Beschilderd gewelf

Tongewelf

Gebouw

Monumentaal kunstwerk uit 1518

De vijf eeuwen oude schilderingen op het tongewelf, op 25 meter hoogte boven het schip en het koor, zijn ongekend gaaf en elk paneel is bewaard gebleven, dit is uitzonderlijk in Nederland.

Bijbels verhaal

Aan de noordzijde is het lijdensverhaal van Christus uit het Nieuwe Testament in tien voorstellingen weergegeven. Daartegenover zijn vergelijkbare gebeurtenissen uit het Oude Testament te zien. Dit alles komt samen in de voorstelling van het Laatste Oordeel, wanneer God zijn oordeel uitspreekt over alle mensen. In de middeleeuwen ziet men het Oude Testament als voorloper van het Nieuwe Testament. De vergelijkingen helpen om de Bijbelse boodschap te begrijpen.

Makers

Het is niet bekend wie de schilderingen heeft gemaakt, waarschijnlijk hebben meerdere kunstenaars eraan gewerkt. De 16de eeuwers gebruiken werk van beroemde kunstenaars als voorbeeld. Bij de voorstelling van Judas’ kus, op het tweede paneel aan de noordzijde, is duidelijk een voorbeeld van Jacob van Oostsanen te herkennen. Hij is begin zestiende eeuw een van de grootste Nederlandse kunstenaars. Een houtsnede van zijn Duitse tijdgenoot Albrecht Dürer staat model voor de graflegging van Christus, vijf panelen verderop. Voor de voorstellingen uit het Oude Testament wordt vooral geput uit de Biblia Pauperum of ‘armenbijbel’, een  plaatjesboek uit circa 1470 dat als leidraad dient bij de eredienst.

Schenkers

Zo’n kolossaal kunstwerk was kostbaar. Gilden, welgestelde families, het stadsbestuur en rijke particulieren betaalden eraan mee. In ruil werd hun familiewapen of beroepssymbool vereeuwigd in het kunstwerk. Het blauwe wapen met de witte zwaan is bijvoorbeeld van de Gooise familie Deyns. In 1518 is Steven Deyns een van de drie burgemeesters van Naarden. Verschillende wapens met een kruisboog en twee pijlen geven aan dat het paneel door het kruisboogschuttersgilde is bekostigd. Ook beschermheilige Sint Joris is afgebeeld. Gilden hebben in die tijd vaak een eigen altaar in de kerk dat onder de afbeelding staat waaraan het gilde heeft meebetaald.

Restauratie

‘Een mateloos gedoe van onsamenhangende figuren.’ Dat was het oordeel over de schilderingen in kunstkringen. Maar dat was voor de restauratie in 1967. In zeven en een half jaar werden alle planken een voor een verwijderd en in de nabijgelegen Andreaskerk onder de loep genomen. Vuil en verflagen uit latere perioden werden verwijderd, beschadigde details aangevuld en het hout werd verstevigd en geïmpregneerd tegen rot, schimmel en insecten. Zo kwamen de originele voorstellingen weer in volle glorie tevoorschijn. Een mooie verrassing, want toen bleek dat de artistieke kwaliteit veel hoger was dan voor de restauratie werd aangenomen.

Meer informatie over de gewelfschilderingen is te vinden in de gids ‘Geschilderd met Passie’. In de zomermaanden te koop bij de winkel in de kerk.